Pokazywanie postów oznaczonych etykietą baśń. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą baśń. Pokaż wszystkie posty

środa, 19 marca 2014

Zenon Gierała - Cygańskie srebro. Baśnie polskich Cyganów nizinnych

Było, nie było, do moich rąk trafił zbiór baśni Cygańskie srebro. Paramisi romane natychmiast rzuciły na mnie czar, wzbudzając zainteresowanie bogatą i oryginalną kulturą cygańską. Literatura nie jest tak mocno kojarzona z Romami, jak taniec i śpiew.

Wędrowny lud przez wieki hołdował literaturze mówionej, poezji, która żyje tylko chwilę w swym pierwotnym kształcie i niezwykłym opowieściom, które łączą w sobie cygański rdzeń i multikulturową otoczkę. Współcześnie Romowie coraz częściej spisują krążące w przekazach ustnych baśnie. Cygańskie srebro jest jednym z wielu zbiorów paramisi romane, które mają szansę zostać ocalone od zapomnienia.

Funkcję klamry kompozycyjnej zbioru spełnia cygańska rodzina, w której pojawia się długo wyczekiwane dziecko. Chłopiec jest darem leśnej boginki dla proszącej o potomstwo Romni. Kało jest niezwykłym dzieckiem. W chrzestnym darze otrzymał umiejętność rozumienia mowy natury. Jest to dla niego przepustką do magicznej rzeczywistości, w której bajarzem jest cały świat. Baśnie opowiadają ludzie, zwierzęta, rośliny, rzeka, wiatr… Co ciekawe, w ostatniej opowieści zbioru Kało ze słuchacza zmienia się w uczestnika baśniowych wydarzeń. Sam wyrusza na wędrówkę, by odczarować królewnę przemienioną w motyla, zdobyć jej miłość i żyć długo i szczęśliwie.

Rysem charakterystycznym baśni cygańskich jest wielokulturowość. Wędrowny lud, odwiedziwszy mnóstwo krajów i zetknąwszy się z wieloma narodami, zaadaptował dla siebie elementy różnych kultur, co widoczne jest w opowiadanych przezeń baśniach. Tak więc Romni „dostaje” dziecko, jak celtycką Tommelise (Calineczkę), Kało otrzymuje chrzestne dary od tajemniczych, ubogich wędrowców tak, jak słowiański Ziemowit, w baśniach roi się od śpiących księżniczek, potworów pokonywanych przez dzielnych, lecz ubogich młodzieńców, mnóstwo jest rekwizytów, znanych z opowieści celtyckich, perskich, arabskich etc. Najbardziej zaskakujący jest jednak sposób zaadaptowania przez Cyganów motywów biblijnych. Funkcję Mojżesza w jednej z baśni przejmuje kobieta, która niczym patriarcha rozkazuje wodom morza rozstąpić się i wyprowadza swój lud z Egiptu, aby wieść go dalej do wielkiego Mrodewłoro (Chrystusa).

Paramisi Romane najczęściej opisują tułacze życie Cyganów. Niemal w każdej baśni odbywa się wielka wędrówka, która ma określony cel – zdobycie skarbu lub ręki księżniczki (co właściwie w praktyce oznacza to samo). W podróży tajemne moce i upersonifikowana przyroda sprzyjają lub przeszkadzają Cyganom. Baśnie wyjaśniają zjawiska przyrody, przybliżają życie codzienne Romów, odwołują się do ich historii, wierzeń, stereotypów z nimi związanych. Zbiór baśni Cygańskie srebro przybliża życie jednego z najbardziej interesujących, a jednocześnie najmniej znanych narodów, który wiele wniósł do dziedzictwa kulturowego Europy.

Magdalena Ciechańska

Za książkę dziękujemy:

poniedziałek, 16 grudnia 2013

„Baśń” - JONAS T. BENGTSSON - recenzja

Jonas T. Bengtsson znany jest polskiemu czytelnikowi jako autor porażającej, hipnotyzującej powieści „Submarino”. Jego prozę charakteryzuje przerażający niekiedy realizm, lapidarny styl wypowiedzi, w którym swoje miejsce odnajduje poetyckość i niedomówienie. Nakładem Wydawnictwa Czarne ukazała się trzecia w dorobku pisarza książka - „Baśń”.

Tytuł sugeruje, że czytelnik będzie poruszał się po zabarwionym fantastyką świecie bohaterów, Bengtsson wybrał jednak najbardziej tragiczny i wstrząsający jego wymiar – świat „Baśni” to mieszanka realizmu, utopii i szaleństwa. Ojciec opowiada synowi przed snem zawsze tę samą historię: król i królewicz wędrują, a ich celem jest zabicie nikczemnej Białej Królowej. Trudno odrzucić dziecięcą opowiastkę jako klucz do interpretacji powieści. Bohaterowie wyruszają w podróż, nie tylko w celu pokonania zła, ale przede wszystkim, by to zło zdefiniować i przeanalizować.

Życie sześcioletniego chłopca wyznaczane jest kolejnymi przeprowadzkami. Swoje dzieciństwo spędza w szczelnym kokonie, którym otoczył go ojciec. Nie chodzi do szkoły, a mimo to prawdopodobnie posiądzie najważniejszą z nauk, gdyż poza rachunkami, językami obcymi czy pracami technicznymi, opiekun uczy go przede wszystkim widzieć i patrzeć oraz radzić sobie w życiu różnymi możliwymi sposobami. Za wszelką cenę, jakby przewidując finał swego losu, ojciec pragnie przekazać dziecku całą swoją wiedzę. Chłopiec nie ma stałego adresu, ba, trudno również przypisać mu konkretną tożsamość (imiona, jakimi można go określać są wytworem jego wyobraźni). Życie bohaterów to ciągła wędrówka, pogoń lub ucieczka. Ojciec pełni tu rolę przewodnika, mędrca, którego zadaniem jest przeprowadzić dziecko od dzieciństwa do dojrzałości. Spotykają na swej drodze prawdziwą galerię osobliwości, swoiste przeszkody do pokonania (sługi Białej Królowej) lub pomoc („dobre wróżki”). W baśniach zawsze dobro triumfuje, a w „Baśni” to czytelnik musi sam sobie odpowiedzieć, co tak naprawdę jest wyznacznikiem dobroci.

Powieść podzielona została na dwie części, o ile ta pierwsza koresponduje z baśniową poetyką , o tyle ta druga ma z nią niewiele wspólnego. Kokon pękł, zamiast chłopca jest nastolatek. Chłopak musi zmierzyć się ze światem, na który nie był przygotowany. Jednak po głębszym zastanowieniu można odnaleźć w jego postawie większość nauk, jakich udzielił mu ojciec (indywidualizm, odwaga, zaradność, praca). Podejmując ważne decyzje, które będą rzutować na jego dalsze życie, młody człowiek w dramatyczny sposób zrozumie zachowania ojca, które kiedyś budziły jego ciekawość (np. nocne koszmary, obsesje). Historia, jaką autor dzieli się z czytelnikiem jest wielopłaszczyznowa, a każdy jej wymiar wzbudza strach i fascynację.

„Baśń” poza doskonałą konstrukcją, porywającą fabułą urzeka językiem, sposobem obrazowania. Wielki zachwyt budzi przede wszystkim pierwsza część, w której pełno jest drobiazgów, dziecięcej spostrzegawczości i wyobraźni. Kilkuletni bohater rozumie świat poprzez obserwację, na podstawie powtarzalności zachowania dorosłych formuje się jego ocena rzeczywistości. Opowieści, które wymyśla (i maluje, także już jako młody mężczyzna) wywołują dreszcze. A to tylko jedna z metod, jakimi pisarz wzbudza strach.

Bengtsson posiada dar wciągania czytelnika w historię swoich postaci. Nie pisze o banałach, świat jego powieści jest skażony, zimny, niedostępny. Bohaterowie, indywidualiści, mierzą się z własnym losem, z przeszłością, którą są naznaczeni i przyszłością, która lubi powtarzać znane im schematy. Autor stawia szereg pytań, daje sugestie, proponuje rozwiązania, ale nigdy nie odpowiada, nie rozwiewa wszystkich wątpliwości, stawiając to zadanie przed odbiorcami.

„Baśń” polecam wszystkim, którzy mają odwagę zmierzyć się z ambitną i wymagającą oraz przynoszącą wiele satysfakcji prozą Duńczyka.

Kinga Młynarska

http://dajprzeczytac.blogspot.com/

Za książkę dziękujemy:

wtorek, 9 lipca 2013

Krzykacza z Rwandy - Warren FitzGerald - POLECAMY


Krzykacz z Rwandy - Werren FitzGerald

Ta historia biegnie przez Tysiąc Wzgórz
wybijając bosy, przejmujący rytm...
Wsłuchajmy się uważnie w okrutnie prawdziwą baśń o miłości i przyjaźni.

O strachu, który nie paraliżuje odwagi.
O ścięciu człowieczeństwa w myśl przykazań z radia.

O Sebwgugu
Wstrząsająco pięknie opowiada dziesięcioletnia Clementine Habimana z Rwandy, dziewczynka w wisienkowej sukience.

Chodźmy na lekcję śpiewu do Asha Bolta.
Mieszka za czterdzieści funciaków w centrum Londynu.

Walczy z demonami, które przywlekły się za nim z rodzinnego domu.

Kiedy w głowie Asha narasta chaos, tylko rytuał bólu odpędza lęk.
Ale jak długo można liczyć na nóż w kwestii przeżycia?

Ktoś puka do drzwi.